علائم سکته مغزی ناگهانی شروع می‌شوند و هر دقیقه تأخیر، میلیون‌ها سلول عصبی را از بین می‌برد. با این حال بسیاری از بیماران ساعت‌ها بعد به بیمارستان می‌رسند، چون علائم را نمی‌شناسند یا جدی نمی‌گیرند. در این راهنمای جامع، همه علائم سکته مغزی را دسته‌بندی کرده‌ایم: علائم کلاسیک، علائم خفیف و گذرا، علائم خاموش، تفاوت علائم در زنان و نشانه‌هایی که با بیماری‌های دیگر اشتباه گرفته می‌شوند.
چرا شناختن علائم سکته این‌قدر مهم است؟
مؤثرترین درمان‌های سکته ایسکمیک، یعنی داروی حل‌کننده لخته و ترومبکتومی، فقط در ساعت‌های اول کار می‌کنند. اگر علائم دیر شناخته شود، بیمار حتی در بهترین بیمارستان هم این فرصت را از دست می‌دهد. شناختن علائم، مهم‌ترین کاری است که هر کسی می‌تواند برای نجات مغز خود یا عزیزانش انجام دهد.
آزمون BE FAST؛ ساده‌ترین روش تشخیص
پزشکان برای به خاطر سپردن علائم اصلی، از کلمه BE FAST استفاده می‌کنند. توضیح کامل این آزمون و نحوه انجام آن در خانه را در تست BE FAST برای تشخیص سکته آورده‌ایم.
- B (Balance): از دست رفتن ناگهانی تعادل یا سرگیجه شدید
- E (Eyes): تاری، دوبینی یا از دست رفتن ناگهانی دید
- F (Face): کج شدن صورت؛ از فرد بخواهید لبخند بزند
- A (Arm): ضعف دست؛ از فرد بخواهید هر دو دست را بالا نگه دارد
- S (Speech): اختلال گفتار؛ از فرد بخواهید جمله ساده‌ای را تکرار کند
- T (Time): زمان؛ فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید و ساعت شروع علائم را یادداشت کنید
علائم کلاسیک سکته مغزی
- بی‌حسی یا ضعف ناگهانی صورت، دست یا پا، معمولاً در یک طرف بدن
- گیجی ناگهانی، مشکل در صحبت کردن یا فهمیدن حرف دیگران
- اختلال ناگهانی دید در یک یا هر دو چشم
- مشکل ناگهانی در راه رفتن، سرگیجه، از دست دادن تعادل یا هماهنگی
- سردرد شدید و ناگهانی بدون علت مشخص
علائم بسته به سمت درگیر مغز متفاوت است. سکته در نیمکره چپ معمولاً ضعف سمت راست بدن و اختلال زبان می‌دهد و سکته نیمکره راست، ضعف سمت چپ و بی‌توجهی به سمت چپ فضا. سردرد و سرگیجه هم گاهی تنها نشانه سکته هستند؛ در سردرد و سرگیجه؛ کی نشانه سکته است این را توضیح داده‌ایم.
علائم سکته خفیف و گذرا
همه سکته‌ها نمایشی و شدید نیستند. گاهی فقط کمی سنگینی دست، بی‌حسی گوشه لب یا مکث در پیدا کردن کلمات وجود دارد. سکته خفیف هم سکته است و نیاز به درمان فوری دارد؛ نشانه‌های آن را در علائم سکته مغزی خفیف توضیح داده‌ایم.
حمله ایسکمیک گذرا یا TIA حالتی است که علائم سکته چند دقیقه طول می‌کشد و بعد کاملاً برطرف می‌شود. بسیاری از مردم آن را نادیده می‌گیرند، در حالی که خطر سکته کامل در روزهای بعد از آن بالاست. درباره آن در سکته مغزی گذرا یا TIA بیشتر بخوانید.
علائم پیش از سکته
آیا سکته قبل از وقوع خبر می‌دهد؟ گاهی بله. حمله‌های گذرا، سردردهای جدید، بی‌حسی‌های کوتاه و اختلال دید گذرا ممکن است روزها یا هفته‌ها قبل از سکته رخ دهند. فهرست این علائم هشدار را در علائم قبل از سکته مغزی آورده‌ایم.
سکته خاموش
برخی سکته‌ها هیچ علامت واضحی ندارند و فقط در ام‌آر‌آی دیده می‌شوند. این سکته‌های خاموش بی‌خطر نیستند و می‌توانند به‌تدریج حافظه و تعادل را مختل کنند. نشانه‌های غیرمستقیم و اهمیت آن‌ها را در سکته مغزی خاموش بخوانید.
علائم سکته در زنان
زنان همان علائم کلاسیک را دارند، اما احتمال بروز علائم غیراختصاصی مثل خستگی، گیجی، تهوع یا سکسکه در آن‌ها بیشتر گزارش شده است. همچنین عوامل خطر خاصی مثل بارداری و قرص ضدبارداری دارند. جزئیات را در علائم سکته مغزی در زنان آورده‌ایم.
سکته در خواب
حدود یک‌چهارم سکته‌ها هنگام خواب اتفاق می‌افتند و بیمار صبح با علائم بیدار می‌شود. در این حالت زمان دقیق شروع معلوم نیست و تصمیم درمانی پیچیده‌تر می‌شود. درباره این موضوع و دلیل شیوع سکته در ساعات صبح در علائم سکته مغزی در خواب و صبح نوشته‌ایم.
بیماری‌هایی که با سکته اشتباه می‌شوند
برخی بیماری‌ها علائمی شبیه سکته دارند. فلج بل یا فلج عصب صورت، صورت را کج می‌کند اما معمولاً پیشانی را هم درگیر می‌کند؛ تفاوت آن را در تفاوت سکته مغزی و فلج بل توضیح داده‌ایم. تشنج هم ممکن است بعد از حمله، ضعف موقت یک طرف بدن ایجاد کند؛ در فرق تشنج و سکته مغزی درباره آن خوانده‌اید. افت قند خون، میگرن با اورا و عفونت‌ها هم از دیگر موارد مشابه‌اند. تشخیص نهایی همیشه در بیمارستان و با تصویربرداری انجام می‌شود.
علائم سکته بر اساس محل درگیری مغز
مغز از بخش‌های مختلفی تشکیل شده که هر کدام وظیفه خاصی دارند و به همین دلیل علائم سکته از بیماری به بیمار دیگر متفاوت است. سکته در شریان میانی مغز، که شایع‌ترین محل سکته است، معمولاً ضعف و بی‌حسی صورت و دست بیشتر از پا ایجاد می‌کند. اگر نیمکره چپ درگیر باشد، زبان‌پریشی یا آفازی هم دیده می‌شود و اگر نیمکره راست درگیر باشد، بیمار ممکن است سمت چپ بدن و فضا را نادیده بگیرد و حتی متوجه بیماری خود نشود.
سکته در شریان قدامی مغز بیشتر پا را درگیر می‌کند و ممکن است با تغییرات رفتاری و بی‌انگیزگی همراه باشد. سکته‌های بخش خلفی مغز، یعنی ساقه مغز، مخچه و لوب پس‌سری، با سرگیجه، دوبینی، عدم تعادل، اختلال بلع، گفتار کشیده و از دست رفتن بخشی از میدان دید بروز می‌کنند. این سکته‌ها گاهی با مسمومیت یا مشکلات گوش داخلی اشتباه گرفته می‌شوند.
سکته‌های کوچک عمقی یا لاکونار ممکن است فقط ضعف خالص یک طرف بدن یا فقط بی‌حسی خالص ایجاد کنند، بدون اینکه گفتار یا دید درگیر شود. شناختن این تنوع کمک می‌کند هر علامت عصبی ناگهانی را، حتی اگر شبیه تصویر کلاسیک سکته نباشد، جدی بگیرید.
- نیمکره چپ: ضعف سمت راست، اختلال زبان، مشکل در خواندن و نوشتن
- نیمکره راست: ضعف سمت چپ، بی‌توجهی به سمت چپ، مشکل در درک فضا
- ساقه مغز و مخچه: سرگیجه، دوبینی، اختلال بلع، عدم تعادل
- لوب پس‌سری: از دست رفتن نیمی از میدان دید
به یاد داشته باشید که تشخیص محل سکته کار پزشک است. وظیفه اطرافیان فقط شناختن ناگهانی بودن علائم و تماس سریع با اورژانس است.
پرسش‌های رایج
شایع‌ترین علامت سکته مغزی چیست؟
ضعف یا بی‌حسی ناگهانی یک طرف بدن، به‌خصوص صورت و دست، و اختلال گفتار شایع‌ترین علائم هستند.
اگر علائم بعد از چند دقیقه خوب شد باز هم باید به بیمارستان رفت؟
بله. این وضعیت می‌تواند حمله ایسکمیک گذرا باشد که خطر سکته کامل را در روزهای بعد به‌شدت افزایش می‌دهد و نیاز به بررسی فوری دارد.
آیا باید به بیمار مشکوک به سکته آسپرین داد؟
خیر. تا زمانی که سی‌تی‌اسکن نوع سکته را مشخص نکرده، هیچ دارویی ندهید؛ چون در سکته خونریزی‌دهنده آسپرین خطرناک است.
جمع‌بندی
علائم سکته مغزی ناگهانی هستند و با آزمون BE FAST به‌راحتی شناخته می‌شوند. علائم خفیف و گذرا را هم جدی بگیرید. با دیدن هر کدام از این علائم، ساعت را یادداشت کنید، با ۱۱۵ تماس بگیرید و به بیمار چیزی برای خوردن ندهید. برای پیگیری بعد از ترخیص، دکتر سکته مغزی خوب در تهران، دکتر سکته مغزی خوب در اراک و دکتر سکته مغزی خوب در قم را ببینید.
دکتر سکته مغزی در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.