بیماری که بعد از سکته کلمات را گم می‌کند، جمله‌های بی‌ربط می‌گوید یا حرف اطرافیان را نمی‌فهمد، احتمالاً دچار آفازی یا زبان‌پریشی شده است. حدود یک‌سوم بیماران سکته مغزی آفازی را تجربه می‌کنند. در این مقاله انواع آفازی، علائم هر نوع و روش‌های درمان آن را توضیح می‌دهیم.
آفازی چیست؟
آفازی اختلال در توانایی زبان است که به دنبال آسیب به مراکز زبان مغز ایجاد می‌شود. این مراکز در بیشتر افراد، چه راست‌دست و چه بسیاری از چپ‌دست‌ها، در نیمکره چپ قرار دارند. آفازی می‌تواند صحبت کردن، فهمیدن، خواندن و نوشتن را درگیر کند. نکته مهم این است که آفازی مشکل هوش یا حافظه نیست؛ بیمار می‌داند چه می‌خواهد بگوید اما مسیر رسیدن از فکر به کلمه آسیب دیده است. این مقاله بخشی از راهنمای اختلال گفتار و بلع بعد از سکته است.
آفازی بروکا یا آفازی غیرروان
در این نوع، بیمار به سختی و با تلاش زیاد صحبت می‌کند، جمله‌هایش کوتاه است و کلمات ربط را حذف می‌کند؛ مثلاً به جای «می‌خواهم آب بخورم» می‌گوید «آب… خواستن». فهم او نسبتاً خوب است و معمولاً از مشکل خود آگاه است، به همین دلیل ناامیدی و افسردگی در این بیماران شایع است. آفازی بروکا اغلب با ضعف دست و صورت سمت راست همراه است.
آفازی ورنیکه یا آفازی روان
در این نوع، بیمار روان و با آهنگ طبیعی صحبت می‌کند اما حرف‌هایش معنای روشنی ندارد و ممکن است کلمات ساختگی یا جابه‌جا به کار ببرد. مشکل اصلی در فهمیدن است و بیمار اغلب متوجه نیست که حرفش نامفهوم است. این وضعیت گاهی با گیجی یا مشکل روانی اشتباه گرفته می‌شود.
آفازی گلوبال و انواع دیگر
آفازی گلوبال شدیدترین نوع است و هم بیان و هم فهم را به شدت درگیر می‌کند؛ معمولاً به دنبال سکته‌های وسیع نیمکره چپ دیده می‌شود. آفازی نامیدن یا آنومیک خفیف‌ترین نوع است که بیمار فقط در پیدا کردن کلمات، به خصوص اسم‌ها، مشکل دارد. انواع دیگری مثل آفازی هدایتی هم وجود دارند که تکرار کردن جمله در آن‌ها مختل است. نوع آفازی ممکن است با گذشت زمان تغییر کند.
درمان آفازی
گفتاردرمانی پایه درمان آفازی است. روش‌های رایج شامل تمرین نام‌بردن تصاویر با سرنخ، درمان با آهنگ و ملودی برای بیمارانی که آواز خواندن را بهتر از حرف زدن انجام می‌دهند، درمان متمرکز بر ساختن جمله، و آموزش ارتباط جایگزین است. روش درمان فشرده که بیمار را تشویق می‌کند فقط از گفتار استفاده کند، در برخی بیماران نتیجه خوبی داشته است.
تمرین‌های رایانه‌ای و اپلیکیشن‌های تمرین زبان هم می‌توانند مکمل جلسات حضوری باشند. داروی مشخصی که آفازی را درمان کند وجود ندارد، اما درمان افسردگی همراه آن به بیمار کمک می‌کند انگیزه بیشتری برای تمرین داشته باشد.
ارتباط با بیمار دچار آفازی
- سؤال‌هایی بپرسید که با بله یا نه پاسخ داده شوند.
- از نوشتن کلمات کلیدی، تصویر و اشاره کمک بگیرید.
- وانمود نکنید که منظور او را فهمیده‌اید؛ دوباره بپرسید.
- در جمع، او را نادیده نگیرید و به جای او تصمیم نگیرید.
پرسش‌های رایج
آیا آفازی کاملاً خوب می‌شود؟
آفازی خفیف ممکن است تقریباً کامل بهبود پیدا کند. در آفازی شدید هم با درمان پیشرفت قابل توجهی دیده می‌شود، هرچند ممکن است مشکلاتی باقی بماند.
آیا بیمار مبتلا به آفازی می‌تواند بنویسد؟
معمولاً نوشتن هم به اندازه گفتار یا بیشتر درگیر است، اما در برخی بیماران نوشتن بهتر حفظ شده و می‌تواند راه ارتباط باشد.
آیا آفازی با دیس‌آرتری فرق دارد؟
بله. آفازی اختلال زبان است و دیس‌آرتری اختلال عضلات گفتار؛ بیمار دیس‌آرتری زبان را درست می‌فهمد و می‌سازد اما تلفظ نامفهوم است.
جمع‌بندی
آفازی اختلال زبان بعد از سکته نیمکره چپ است و انواع بروکا، ورنیکه، گلوبال و نامیدن دارد. گفتاردرمانی منظم، تمرین در خانه و ارتباط صبورانه خانواده مهم‌ترین عوامل بهبود هستند.
گفتاردرمانگر سکته مغزی در شهرهای مختلف
مطالب مرتبط
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.