اختلال بلع یا دیسفاژی بعد از سکته یکی از عوارضی است که اگر جدی گرفته نشود، می‌تواند به عفونت ریه، کم‌آبی و سوءتغذیه منجر شود. در این مقاله توضیح می‌دهیم بلع چگونه ارزیابی می‌شود، چه زمانی گاواژ لازم است، چطور غذا را برای بیمار غلیظ کنیم و چگونه از لوله تغذیه مراقبت کنیم.
دیسفاژی و خطر آسپیراسیون
وقتی عضلات دهان و حلق ضعیف یا ناهماهنگ باشند، غذا یا مایع ممکن است به جای مری وارد نای و ریه شود که به آن آسپیراسیون می‌گویند. در برخی بیماران رفلکس سرفه هم ضعیف است و آسپیراسیون بی‌صدا اتفاق می‌افتد. پیامد آن ذات‌الریه آسپیراسیونی است که از عوارض مهم سکته محسوب می‌شود. این مقاله ادامه راهنمای گفتار و بلع بعد از سکته است.
ارزیابی بلع
در بیمارستان، پیش از دادن هر خوراکی، تست غربالگری بلع با چند قاشق آب انجام می‌شود. اگر بیمار سرفه کند، صدایش خیس شود یا مشکل دیگری دیده شود، گفتاردرمانگر ارزیابی کامل‌تری انجام می‌دهد. گاهی بررسی‌های تصویری مثل ویدئوفلوروسکوپی یا بررسی با آندوسکوپ نازک از راه بینی لازم است تا مشخص شود کدام نوع غذا و مایع برای بیمار ایمن است.
چه زمانی گاواژ لازم است؟
اگر بیمار نتواند به اندازه کافی و به صورت ایمن از راه دهان غذا بخورد، لوله تغذیه بینی‌معدی یا گاواژ گذاشته می‌شود. این لوله معمولاً موقتی است و با بهبود بلع برداشته می‌شود. اگر انتظار می‌رود اختلال بلع بیش از چند هفته طول بکشد، پزشک ممکن است لوله گاستروستومی یا PEG را پیشنهاد کند که مستقیماً از دیواره شکم وارد معده می‌شود و برای استفاده طولانی‌مدت راحت‌تر است.
مراقبت از لوله گاواژ در منزل
- هنگام تغذیه و تا نیم ساعت بعد، سر بیمار را حداقل ۳۰ تا ۴۵ درجه بالا نگه دارید.
- قبل از هر بار تغذیه از درست بودن جای لوله طبق آموزش پرستار مطمئن شوید.
- قبل و بعد از تغذیه و دادن دارو، لوله را با آب شستشو دهید.
- محل چسب لوله روی بینی را هر روز بررسی و جابه‌جا کنید تا زخم ایجاد نشود.
- داروها را فقط با هماهنگی پزشک یا داروساز خرد کنید؛ برخی قرص‌ها نباید خرد شوند.
- بهداشت دهان را حتی وقتی بیمار از دهان غذا نمی‌خورد ادامه دهید.
غذای غلیظ‌شده و رژیم‌های مرحله‌ای
وقتی بلع کمی بهتر شد، تغذیه دهانی با غذاهای نرم و یکدست شروع می‌شود. مایعات رقیق مثل آب معمولاً سخت‌ترین مورد برای بلع هستند، چون سریع حرکت می‌کنند. به همین دلیل گفتاردرمانگر ممکن است غلیظ کردن مایعات با پودرهای مخصوص را توصیه کند تا به قوام شربتی یا عسلی برسند. غذاهای پوره‌شده، بعد نرم و چرخ‌کرده، و در نهایت غذای معمولی مراحل رایج پیشرفت رژیم هستند.
نکات ایمنی هنگام غذا دادن
بیمار باید کاملاً بیدار و صاف نشسته باشد. لقمه‌ها کوچک باشند و تا قورت دادن کامل لقمه قبلی، لقمه بعدی داده نشود. چانه کمی رو به پایین، آهسته غذا خوردن و پرهیز از صحبت کردن هنگام خوردن به ایمنی بلع کمک می‌کند. بعد از غذا، داخل دهان را برای باقی‌مانده غذا به خصوص در سمت فلج بررسی کنید.
پرسش‌های رایج
گاواژ تا کی لازم است؟
بسته به سرعت بهبود بلع، از چند روز تا چند هفته. اگر نیاز طولانی‌تر باشد، معمولاً لوله PEG جایگزین می‌شود.
آیا بیمار با لوله گاواژ می‌تواند از دهان هم بخورد؟
گاهی بله؛ گفتاردرمانگر ممکن است مقدار کمی غذای ایمن از راه دهان را برای تمرین بلع مجاز کند، در حالی که بیشتر تغذیه از لوله انجام می‌شود.
چه غذاهایی برای بیمار دچار دیسفاژی خطرناک‌ترند؟
مایعات رقیق، غذاهای با دو بافت مثل سوپ دارای تکه، غذاهای خشک و پودری، آجیل و غذاهای چسبنده معمولاً پرخطرتر هستند.
جمع‌بندی
اختلال بلع بعد از سکته خطر عفونت ریه دارد و باید پیش از هر خوراکی ارزیابی شود. گاواژ یا PEG تغذیه را تا بهبود بلع تأمین می‌کند و رژیم غلیظ‌شده و نکات ایمنی هنگام غذا دادن، بازگشت تدریجی به تغذیه دهانی را ممکن می‌کند.
گفتاردرمانگر سکته مغزی در شهرهای مختلف
مطالب مرتبط
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.