بیشتر بیماران پس از ترخیص از بیمارستان چند دارو مصرف می‌کنند و خانواده‌ها اغلب نمی‌دانند هر دارو برای چیست، تا کی باید مصرف شود و چه عوارضی دارد. «بهترین دارو برای بیمار سکته مغزی» داروی واحدی نیست؛ ترکیبی است که پزشک بر اساس علت سکته و بیماری‌های همراه تنظیم می‌کند. در این راهنما همه گروه‌های دارویی رایج را معرفی کرده‌ایم.
هدف داروهای بعد از سکته
داروهای بعد از سکته سه هدف دارند: پیشگیری از تشکیل لخته جدید، کنترل عوامل خطری که سکته را ایجاد کرده‌اند، و درمان عوارض سکته مثل تشنج، افسردگی، بی‌خوابی و سفتی عضلات. مهم‌ترین گروه، داروهای پیشگیری از سکته دوم هستند که معمولاً باید برای همیشه مصرف شوند.
داروهای ضدپلاکت
پلاکت‌ها سلول‌های کوچکی در خون‌اند که اولین قدم تشکیل لخته را برمی‌دارند. داروهای ضدپلاکت مثل آسپرین و کلوپیدوگرل از چسبیدن پلاکت‌ها به هم جلوگیری می‌کنند و ستون اصلی پیشگیری در بیشتر سکته‌های ایسکمیک هستند. گاهی در هفته‌های اول ترکیب این دو دارو تجویز می‌شود. جزئیات را در آسپرین و کلوپیدوگرل بعد از سکته بخوانید.
داروهای ضدانعقاد
وقتی علت سکته لخته‌ای باشد که در قلب ساخته شده، مثلاً در فیبریلاسیون دهلیزی، به جای ضدپلاکت از داروهای ضدانعقاد استفاده می‌شود. وارفارین قدیمی‌ترین داروی این گروه است و داروهای جدیدتری مثل ریواروکسابان، آپیکسابان و دابیگاتران هم وجود دارند. نحوه مصرف و نکات ایمنی را در داروهای ضدانعقاد بعد از سکته آورده‌ایم.
استاتین‌ها
استاتین‌ها مثل آتورواستاتین و رزوواستاتین، کلسترول بد را کاهش می‌دهند و پلاک‌های دیواره رگ را پایدارتر می‌کنند. تقریباً همه بیماران سکته ایسکمیک ناشی از تصلب شرایین، صرف‌نظر از عدد اولیه کلسترول، استاتین دریافت می‌کنند. درباره دوز، هدف و عوارض در استاتین بعد از سکته مغزی نوشته‌ایم.
داروهای فشار خون
کنترل فشار خون مؤثرترین اقدام برای پیشگیری از سکته دوم است. داروهای مختلفی برای این کار وجود دارند و انتخاب آن‌ها به بیماری‌های همراه بستگی دارد. نکات مهم در داروهای فشار خون بعد از سکته آمده است.
داروهای درمان عوارض
- داروهای ضدافسردگی برای افسردگی و گریه‌های کنترل‌نشده
- داروهای ضدتشنج برای تشنج پس از سکته
- داروهای کاهش اسپاستیسیتی و تزریق بوتاکس برای سفتی عضلات
- داروهای درد عصبی برای درد مرکزی پس از سکته
- داروهای خواب، که باید با احتیاط و کوتاه‌مدت مصرف شوند
درباره داروهای خواب و خطرات آن‌ها در بیماران سکته‌ای در قرص خواب برای بیماران سکته مغزی توضیح داده‌ایم.
داروهای محافظ مغز؛ سربرولایزین و پیراستام
در ایران برخی داروها مثل سربرولایزین، پیراستام و سیتیکولین با عنوان «تقویت‌کننده مغز» برای بیماران سکته‌ای تجویز می‌شوند. شواهد علمی درباره اثر این داروها محدود و متناقض است و راهنماهای بین‌المللی آن‌ها را به‌طور معمول توصیه نمی‌کنند. اگر پزشک این داروها را تجویز کرده، درباره هدف و مدت مصرف سؤال کنید. بررسی شواهد را در سربرولایزین و پیراستام در سکته مغزی آورده‌ایم.
نکات طلایی مصرف داروها
- فهرست به‌روز داروها با دوز و زمان مصرف را همیشه همراه داشته باشید.
- هیچ دارویی را بدون مشورت پزشک قطع نکنید، حتی اگر حال بیمار خوب است.
- از جعبه‌های قرص هفتگی برای جلوگیری از فراموشی استفاده کنید.
- پیش از مصرف داروهای جدید، حتی داروهای گیاهی و مسکن‌ها، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- اگر بیمار مشکل بلع دارد، بدون مشورت قرص‌ها را خرد نکنید؛ برخی داروها نباید خرد شوند.
- علائم خونریزی، کبودی‌های بی‌دلیل یا درد عضلانی شدید را گزارش دهید.
تداخل‌های دارویی رایج
بیماران سکته‌ای معمولاً چند دارو مصرف می‌کنند و خطر تداخل بالاست. مسکن‌هایی مثل ایبوپروفن و ناپروکسن خطر خونریزی را در مصرف‌کنندگان آسپرین و ضدانعقاد بالا می‌برند. برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضدقارچ و گیاهانی مثل سیر و جینکو با وارفارین تداخل دارند. همیشه به هر پزشکی که مراجعه می‌کنید، فهرست کامل داروها را نشان دهید.
داروها در بیماران دارای اختلال بلع
بسیاری از بیماران سکته‌ای در هفته‌های اول در قورت دادن قرص مشکل دارند. خرد کردن همه قرص‌ها راه‌حل درستی نیست؛ برخی قرص‌ها روکش محافظ یا آزادسازی تدریجی دارند و خرد کردن آن‌ها اثر یا ایمنی دارو را تغییر می‌دهد. از داروساز یا پزشک بپرسید کدام قرص را می‌توان خرد کرد، کدام شکل شربت یا قطره دارد و کدام باید با شکل دیگری جایگزین شود. اگر بیمار با لوله معده تغذیه می‌شود، هر دارو باید جداگانه حل شود و پس از آن لوله با آب شسته شود.
گفتاردرمانگر هم می‌تواند وضعیت بدنی و روش مناسب بلع قرص را آموزش دهد؛ مثلاً مصرف قرص همراه با کمی ماست یا پوره به جای آب رقیق. هرگز به بیماری که بلع او ارزیابی نشده، قرص با آب ندهید.
هزینه و دسترسی داروها
بیشتر داروهای اصلی پیشگیری مثل آسپرین، کلوپیدوگرل، آتورواستاتین و داروهای فشار، نمونه‌های ایرانی ارزان و تحت پوشش بیمه دارند. اگر هزینه دارو برایتان مشکل است، با پزشک صحبت کنید تا داروی جایگزین مناسب انتخاب شود؛ قطع دارو به دلیل هزینه می‌تواند به سکته دوم منجر شود.
پرسش‌های رایج
بهترین دارو برای بیماران سکته مغزی چیست؟
داروی واحدی وجود ندارد. ترکیب داروی ضدپلاکت یا ضدانعقاد، استاتین و داروی فشار خون، اساس درمان بیشتر بیماران است و پزشک آن را بر اساس علت سکته تنظیم می‌کند.
آیا داروهای سکته باید تا آخر عمر مصرف شوند؟
بیشتر داروهای پیشگیری مثل ضدپلاکت، استاتین و داروی فشار خون معمولاً مادام‌العمرند. برخی داروها مثل ترکیب دو ضدپلاکت فقط چند هفته مصرف می‌شوند.
آمپول سکته مغزی چیست؟
منظور معمولاً داروی حل‌کننده لخته است که فقط در بیمارستان و ساعات اول تزریق می‌شود. برخی تزریق‌ها مثل سربرولایزین هم رایج‌اند که شواهد محکمی برای آن‌ها وجود ندارد.
جمع‌بندی
داروهای بعد از سکته برای پیشگیری از سکته دوم و درمان عوارض تجویز می‌شوند. مصرف منظم و بدون قطع، آگاهی از عوارض و تداخل‌ها و پیگیری با پزشک، کلید موفقیت درمان دارویی است. برای پیگیری، دکتر سکته مغزی خوب در تهران، دکتر سکته مغزی خوب در تبریز و دکتر سکته مغزی خوب در مشهد را ببینید.
دکتر سکته مغزی در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.