بیشتر سکته‌های مغزی قابل پیشگیری‌اند. پژوهش‌های بزرگ جهانی نشان داده‌اند حدود ۹۰ درصد خطر سکته به عوامل قابل تغییری مثل فشار خون بالا، تغذیه نامناسب، کم‌تحرکی، سیگار، چاقی، دیابت و مشکلات قلبی مربوط است. این یعنی با تغییر سبک زندگی و کنترل بیماری‌ها می‌توان بخش بزرگی از سکته‌ها را پیشگیری کرد. در این راهنما مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از سکته اول و سکته دوباره را مرور کرده‌ایم.
عوامل خطر قابل کنترل
- فشار خون بالا؛ مهم‌ترین عامل خطر سکته
- سیگار و قلیان
- دیابت و قند خون کنترل‌نشده
- چربی خون بالا
- فیبریلاسیون دهلیزی یا نامنظمی ضربان قلب
- چاقی به خصوص چاقی شکمی
- کم‌تحرکی
- تغذیه پرنمک و کم‌میوه
- مصرف الکل
- آپنه خواب و استرس مزمن
سن، جنس، سابقه خانوادگی و سکته قبلی عوامل غیرقابل تغییرند، اما وجود آن‌ها دلیل بیشتری برای کنترل دقیق عوامل قابل تغییر است.
فشار خون؛ قاتل خاموش
فشار خون بالا معمولاً هیچ علامتی ندارد و بسیاری از افراد تا زمان سکته از آن خبر ندارند. اندازه‌گیری منظم فشار خون از سن ۱۸ سالگی و به خصوص پس از ۴۰ سالگی ضروری است. هدف فشار خون برای بیشتر افراد پس از سکته زیر ۱۳۰ روی ۸۰ است، هرچند پزشک ممکن است هدف را بر اساس شرایط بیمار تنظیم کند. کاهش نمک، کاهش وزن، ورزش و مصرف منظم دارو ستون‌های کنترل فشار خون هستند.
تغذیه برای پیشگیری از سکته
رژیم غذایی سالم بیشترین اثر را از طریق کنترل فشار خون، چربی و وزن دارد. مصرف فراوان میوه و سبزی، غلات کامل، حبوبات، مغزها، ماهی و روغن زیتون، و محدود کردن نمک، قند، گوشت فرآوری‌شده و چربی‌های ترانس اساس آن است. فهرست خوراکی‌های مفید را در خوراکی‌های مفید برای پیشگیری از سکته آورده‌ایم.
دو رژیم غذایی بیشترین شواهد علمی را در پیشگیری از سکته دارند: رژیم DASH که برای کاهش فشار خون طراحی شده و رژیم مدیترانه‌ای. اصول این دو رژیم و نحوه اجرای آن‌ها با غذاهای ایرانی را در رژیم DASH و مدیترانه‌ای برای پیشگیری از سکته توضیح داده‌ایم.
ورزش و فعالیت بدنی
فعالیت بدنی منظم فشار خون، قند، چربی و وزن را کاهش می‌دهد و خطر سکته را به طور قابل توجهی کم می‌کند. توصیه عمومی، دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت متوسط مانند پیاده‌روی تند در هفته است. ورزش مناسب برای افراد سالم و بیمارانی که سکته کرده‌اند را در ورزش برای پیشگیری از سکته معرفی کرده‌ایم.
طب سنتی، گیاهان دارویی و مکمل‌ها
بسیاری از خانواده‌ها به دنبال راه‌های طبیعی یا سنتی برای پیشگیری از سکته هستند. برخی از این روش‌ها شواهد علمی محدودی دارند و برخی ممکن است با داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت تداخل خطرناک داشته باشند. شواهد مربوط به زالودرمانی، حجامت و طب سوزنی را در طب سنتی و سکته مغزی و درباره سیاه‌دانه، زعفران و عسل را در سیاه‌دانه، زعفران و عسل در سکته بررسی کرده‌ایم.
خواب و آپنه خواب
خواب کم یا بیش از حد و به خصوص آپنه انسدادی خواب با افزایش خطر سکته همراه است. آپنه خواب با بالا بردن فشار خون و ایجاد نامنظمی ضربان قلب خطر را افزایش می‌دهد. نشانه‌ها و راه‌های درمان آن را در خواب و آپنه خواب در پیشگیری از سکته توضیح داده‌ایم.
ترک سیگار
سیگار خطر سکته را تقریباً دو برابر می‌کند و قلیان هم بی‌خطر نیست. خبر خوب این است که خطر پس از ترک سیگار به سرعت کاهش می‌یابد و پس از چند سال به سطح افراد غیرسیگاری نزدیک می‌شود. مشاوره، داروهای کمک به ترک و حمایت خانواده شانس موفقیت را بیشتر می‌کنند.
پیشگیری از سکته دوباره
کسی که یک بار سکته یا حمله ایسکمیک گذرا داشته، در معرض خطر بالای سکته دوباره است. علاوه بر سبک زندگی سالم، مصرف منظم داروهای ضدپلاکت یا ضدانعقاد، داروهای کاهش چربی و فشار خون، بررسی و درمان تنگی شریان کاروتید و فیبریلاسیون دهلیزی و ویزیت‌های پیگیری منظم ضروری است. هرگز داروها را بدون نظر پزشک قطع نکنید، حتی اگر احساس سلامت کامل دارید.
چکاپ‌های لازم
- اندازه‌گیری فشار خون دست‌کم سالی یک بار و در افراد پرخطر بیشتر
- آزمایش قند و چربی خون
- بررسی ضربان قلب از نظر نامنظمی
- سونوگرافی کاروتید در افراد پرخطر با نظر پزشک
- ارزیابی خواب در افراد دارای خروپف و خواب‌آلودگی روزانه
برای ارزیابی خطر سکته و برنامه پیشگیری، می‌توانید به متخصصان مغز و اعصاب فهرست‌شده در دکتر سکته مغزی خوب در تهران، دکتر سکته مغزی خوب در بوشهر و دکتر سکته مغزی خوب در همدان مراجعه کنید.
علائم هشدار سکته را بشناسید
پیشگیری فقط کنترل عوامل خطر نیست؛ شناختن علائم سکته و رساندن سریع بیمار به بیمارستان هم بخشی از کاهش آسیب است. قاعده ساده «صورت، دست، گفتار، زمان» کمک می‌کند علائم اصلی به خاطر بماند: کج شدن صورت، ضعف یا بی‌حسی ناگهانی یک دست یا پا و اختلال ناگهانی گفتار. در این حالت هر دقیقه اهمیت دارد و باید بلافاصله با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفت.
حمله ایسکمیک گذرا یا مینی‌استروک که علائم آن در چند دقیقه برطرف می‌شود، هشدار جدی سکته بزرگ در روزهای آینده است. حتی اگر علائم کاملاً از بین رفته باشد، بررسی فوری در بیمارستان لازم است، چون درمان به‌موقع خطر سکته بعدی را به طور چشمگیری کم می‌کند. آموزش این علائم به اعضای خانواده، به خصوص سالمندان و افراد پرخطر، یکی از ساده‌ترین اقدامات پیشگیرانه است.
پرسش‌های رایج
آیا سکته مغزی قابل پیشگیری است؟
بله، بیشتر سکته‌ها با کنترل فشار خون، ترک سیگار، تغذیه سالم، ورزش و درمان بیماری‌های زمینه‌ای قابل پیشگیری‌اند.
آیا مصرف آسپرین برای همه توصیه می‌شود؟
خیر. آسپرین برای پیشگیری در افراد سالم بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود، چون خطر خونریزی دارد. در کسانی که سکته کرده‌اند معمولاً تجویز می‌شود.
مهم‌ترین اقدام برای پیشگیری از سکته چیست؟
کنترل فشار خون مؤثرترین اقدام است.
آیا جوانان هم باید به پیشگیری فکر کنند؟
بله. سکته در جوانان رو به افزایش است و سبک زندگی سالم از جوانی بیشترین اثر را دارد.
جمع‌بندی
بیشتر سکته‌ها به عوامل قابل تغییر مربوط‌اند. کنترل فشار خون، تغذیه سالم مانند رژیم DASH و مدیترانه‌ای، ورزش منظم، ترک سیگار، درمان آپنه خواب و مصرف منظم داروهای پیشگیری در کسانی که سکته کرده‌اند، مؤثرترین راه‌های پیشگیری هستند.
دکتر سکته مغزی در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.